search_api_autocomplete

Voorwoord

Geachte lezer,

Dit jaarverslag beschrijft hoe de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA) in 2017 haar missie heeft uitgevoerd. Centraal in deze missie staat het belang van de financiële consument. Via haar optreden draagt de FSMA ertoe bij dat die consument kan rekenen op een correcte financiële dienstverlening en streeft ze naar een duurzaam financieel systeem. Een systeem dat vertrouwen inboezemt en zorgt voor een gezonde financiering van de reële economie. Om die missie te vervullen, treedt de FSMA evenwichtig op: ze handelt zo veel mogelijk preventief waar het kan, maar repressief wanneer het moet.

Die consumentgerichte focus is ook op Europees niveau een belangrijke prioriteit. Daarom vaardigde de Europese wetgever nieuwe regelgeving uit, die ook in België van toepassing wordt en een impact zal hebben. De FSMA draagt bij tot een correcte, efficiënte en evenwichtige omzetting en toepassing van die nieuwe wetgeving en informeert de sector daarover. Zoals u in dit verslag kunt lezen, was dit in de loop van 2017 een belangrijke werf voor de FSMA, want meerdere Europese teksten traden in werking.

Zo was er de omzetting van de Europese MiFID II-richtlijn, die onder meer betrekking heeft op de bescherming van de belegger, en die begin 2018 van kracht werd. Ook de PRIIP’s-wetgeving, die onder meer slaat op de informatie die consumenten krijgen over financiële producten, werd begin 2018 van toepassing.

Naast deze regelgeving van Europese origine, werkte de FSMA mee aan de nodige wetgevende aanpassingen om uitvoering te geven aan de aanbevelingen van de High Level Expert Group over de toekomst van de Belgische financiële sector, onder meer inzake fit & proper en de compliancefunctie. Begin 2017 kwam er ook een nieuwe omkadering van crowdfundingplatformen. Platformen die geld ophalen om te investeren in ondernemingen, moeten een vergunning krijgen van de FSMA en zich houden aan bepaalde gedragsregels. Eind 2017 waren er al zes dergelijke platformen met een vergunning.

In 2017 droeg de FSMA ook substantieel bij tot het uitrollen van het nieuwe toezicht op de bedrijfsrevisoren. De Belgische wetgever vertrouwde dit toezicht toe aan een nieuw opgericht en onafhankelijk College van toezicht op de bedrijfsrevisoren. Maar de FSMA kreeg een belangrijke rol. Ze stelt onder andere knowhow en personeel ter beschikking van dit College, dat ook een beroep kan doen op het inspectieteam van de FSMA. De FSMA en het College ondertekenden in 2017 een protocol om hun samenwerking te regelen. Ook is de sanctiecommissie van de FSMA voortaan bevoegd om dossiers inzake revisoren te behandelen.

Een toezichthouder houdt steeds de vinger aan de pols door permanent trends en risico’s op te volgen. In 2017 voegde de FSMA een nieuw kanaal toe om informatie in te winnen die nuttig kan zijn voor haar toezicht. Het gaat om het contactpunt klokkenluiders. Dit kanaal laat toe aan personen die actief zijn in de financiële sector om, al dan niet anoniem, mogelijke inbreuken te melden op wetgeving waarop de FSMA toeziet.

Ook voor haar toezicht op de beurshandel investeerde de FSMA in een nieuwe monitoringtool. Het gaat om gespecialiseerde detectiesoftware die toelaat om in een context van high frequency trading nieuwe vormen van marktmanipulatie op te sporen. In 2017 heeft die software de FSMA in staat gesteld een dergelijke nieuwe vorm van marktmanipulatie bloot te leggen.

Inbreuken op de financiële wetgeving waarop de FSMA toeziet, kunnen bestraft worden met administratieve sancties. De voorbije jaren is al gebleken dat snel en afradend tegen overtreders opgetreden kan worden. Ook in 2017 legde de FSMA een reeks administratieve sancties op wegens inbreuken op verschillende wetgevingen. Het gaat om 13 minnelijke schikkingen, voor een totaalbedrag van ruim 2 miljoen euro.

Even belangrijk als het opleggen van sancties, is een proactief optreden om correctief in te grijpen in de markt en potentieel nadeel van de consument te voorkomen. Een voorbeeld daarvan is de controle van publiciteit voor financiële producten vooraleer die effectief gebruikt wordt. In 2017 controleerde de FSMA meer dan 3.000 reclame-uitingen voor financiële producten en stuurde die indien nodig bij. De ervaring leert immers dat er substantieel minder klachten ingediend worden over financiële producten waarvan de reclame op voorhand gecontroleerd werd. In 90 procent van de gevallen worden deze reclame-uitingen binnen de 72 uur goedgekeurd.

Een andere illustratie is het moratorium op de commercialisering van te ingewikkelde gestructureerde producten. In 2017 deed de FSMA een grondige analyse van 50 gestructureerde producten met nieuwe kenmerken; 20 daarvan werden niet op de markt gebracht omdat ze te complex waren.

De FSMA kwam ook correctief tussen na bepaalde sectoronderzoeken. Zo voerde ze in 2017 een onderzoek naar de verkoop van schuldsaldoverzekeringen om consumentenkredieten mee af te dekken. De eerste conclusie van dit onderzoek was dat dergelijke producten duur zijn voor de geboden dekking en dat niet alle gebruikte documenten conform de wetgeving waren opgesteld.

De FSMA waarschuwde de consumenten voor dergelijke verzekeringen. En als gevolg van het onderzoek stopten twee verzekeringsondernemingen hun aanbod van zo’n verzekering; de overige verzekeraars hebben de nodige aanpassingen doorgevoerd om tegemoet te komen aan de bemerkingen van de FSMA.

De FSMA voerde tevens onderzoeken naar de uitbetaling van pensioenrechten in geval van overlijden of bij pensionering. Er werd vastgesteld dat pensioeninstellingen niet steeds actief opvolgen wanneer een uitbetaling moet gebeuren. Daardoor kregen een aantal rechthebbenden niet de uitbetaling waar ze recht op hebben. Na de tussenkomst van de FSMA is die situatie geregulariseerd en pasten de pensioeninstellingen hun procedures aan.

Een opvallende trend in 2017, was de stijging van het aantal meldingen van consumenten, die vlotter hun weg vinden naar de FSMA. Mede daardoor kon de FSMA in 2017 vaker en sneller waarschuwen van de FSMA voor een mogelijk illegaal aanbod van financiële producten. De FSMA droeg ook bij aan het opstellen en toepassen van de nieuwe wetgeving over het voorkomen van witwassen en van de financiering van terrorisme en informeerde de sector daarover.

Naast de rol van toezichthouder, heeft de FSMA ook de opdracht om een bijdrage te leveren aan de financiële educatie. Het in 2013 opgestarte programma voor financiële educatie, Wikifin.be, kent een groeiend succes. In 2017 steeg het aantal bezoeken aan www.wikifin.be met ruim 12 procent ten opzichte van het voorgaande jaar. Sinds zijn lancering in 2013 is de website al bijna 7 miljoen keer bezocht. Ook de samenwerking met het onderwijs en met andere partners zit in de lift. We stellen bijvoorbeeld een steeds groeiende belangstelling vast voor de spellen die door meer dan 70.000 leerlingen in de klas gespeeld werden tijdens de jongste editie van De Week van het Geld. De FSMA is ook in volle voorbereiding om een centrum voor financiële educatie te openen in Brussel. Dat centrum zal een nieuwe pijler toevoegen in het aanbod van de FSMA inzake financiële educatie.

Als Belgische toezichthouder werkt de FSMA vanzelfsprekend niet in een vacuüm. De trends die we vaststellen in de financiële sector, zijn zo goed als steeds trends die ook internationaal spelen. Daarom wint internationale samenwerking steeds meer aan belang. Denk bijvoorbeeld aan schaduwbankieren, waarover de FSMA en de NBB een verslag opstelden, en aan de opkomst van nieuwe technologieën, cryptomunten en daarmee verbonden producten.

De FSMA speelt dan ook bewust een heel actieve rol op internationaal niveau. De FSMA is ondervoorzitter van IOSCO, de wereldwijde organisatie van beurstoezichthouders, zit er het auditcomité voor, en is voorzitter van het Europees regionaal comité van IOSCO. Op Europees niveau leidt ze de werkzaamheden inzake financiële innovatie binnen de Europese toezichtautoriteit ESMA. In 2017 werd de FSMA ook benoemd tot voorzitter van de IFRS Foundation Monitoring Board.

Een concreet voorbeeld van de vruchten die internationale samenwerking kunnen afwerpen, is de strijd tegen binaire opties, waar consumenten in een groot aantal landen veel geld aan verloren. Een reglement van de FSMA verbiedt de commercialisering van binaire opties aan retailcliënten in België al sinds augustus 2016. Dankzij haar rol op internationaal niveau, heeft de FSMA ook kunnen pleiten voor een ruimere, grensoverschrijdende aanpak van die producten. Zo kondigde ESMA intussen een Europees verbod aan. Ook Israël, waar veel aanbieders van binaire opties gevestigd waren, paste zijn wetgeving aan na tussenkomst van de FSMA.

Als moderne toezichthouder streeft de FSMA naar efficiëntie, gebruiksvriendelijkheid en duurzaamheid. Dat kwam in 2017 onder meer tot uiting door het uitbreiden van de onlinetool voor het beheer van inschrijvingen naar alle tussenpersonen onder haar toezicht. Voortaan kunnen al deze tussenpersonen online hun dossier actueel houden, wat zowel voor hen als voor de FSMA veel administratieve rompslomp wegneemt en een efficiënter dossierbeheer bevordert. De tussenpersonen zijn met ruim 26.000 de grootste populatie onder FSMA-toezicht.

In dit verslag is ook een sectie opgenomen over de inspanningen van de FSMA inzake duurzaamheid. Daarin kunt u kennis nemen van de maatregelen van de FSMA inzake de beperking van onder meer energie- en papierverbruik. De resultaten zijn opmerkelijk, zeker rekening houdend met de toename van het personeelsbestand de jongste jaren.

De gestage toename van de bevoegdheden van de FSMA heeft er immers voor gezorgd dat de FSMA zich verder heeft versterkt. Net zoals de voorgaande jaren was ook in 2017 het aantrekken van nieuwe medewerkers een belangrijk aandachtspunt. De FSMA beschikt reeds over hooggekwalificeerde en gemotiveerde medewerkers, maar staat steeds open voornieuwe mensen met de juiste expertise die bereid zijn zich in te zetten voor een missie van algemeen belang.

Dit jaarverslag geeft u een omstandig overzicht van alle activiteiten van de FSMA in 2017, die niet allemaal in dit voorwoord aan bod kunnen komen. Het geeft aan hoe de FSMA dagelijks een bijdrage levert tot het centraal stellen van het consumentenbelang in de financiële sector opdat deze sector het vertrouwen van de consument waard zou zijn.

Ik wens u een interessante lectuur.

 

Jean-Paul SERVAIS

Voorzitter