search_api_autocomplete

Voorwoord

Geachte lezer,

Dit jaarverslag heeft betrekking op een periode waarin het coronavirus het openbare leven nog niet overheerste. In die zin is het een verslag over een andere tijd, ook al blijft het nuttige lectuur omdat het toelichting geeft over de aanpak en de doctrine van de FSMA in haar verschillende bevoegdheidsdomeinen. De bestrijding van het virus en het beperken van de economische gevolgen van de pandemie voor de financiële sector en voor de consumenten krijgen nu alle prioriteit. Het lijkt me dan ook evident om in dit voorwoord in te gaan op deze coronacrisis, die vanzelfsprekend een impact heeft op de financiële sector, op de spelers onder toezicht van de FSMA en op de consumenten.

Het optreden van de FSMA in het kader van deze crisis steunt op drie grote pijlers. Ten eerste: toezien op en bijdragen tot de blijvende goede werking van de markten en van de entiteiten onder toezicht van de FSMA. Ten tweede: waken over de bescherming van en correcte informatie voor de financiële consumenten. En ten derde: het vrijwaren van zowel de continuïteit van de werking van de FSMA als de veiligheid en gezondheid van haar medewerkers. Hieronder kunt u vernemen hoe de FSMA aan deze drie pijlers invulling heeft gegeven.

Goede werking van de financiële markten

De coronacrisis heeft een impact van betekenis op de financiële markten. De beurzen kwamen wereldwijd in een periode van grote onzekerheid en hoge volatiliteit terecht. Het optreden van de FSMA in deze omstandigheden is er steeds op gericht geweest toe te zien op een continue, goede werking van de markten zodat die ook konden open blijven en hun rol blijven spelen als financieringskanaal voor de ondernemingen en de reële economie.

Net zoals in andere Europese landen voerde de FSMA op 18 maart 2020 een tijdelijk verbod in op nieuwe netto-shortposities op Belgische aandelen. De FSMA nam deze uitzonderlijke maatregel nadat zij grote prijsschommelingen op de markt had vastgesteld. Die hoge marktvolatiliteit wees erop dat de markt het moeilijk had om de impact van de crisis op de genoteerde ondernemingen correct te beoordelen. De situatie was op dat moment immers erg onduidelijk en de gevolgen ervan konden moeilijk worden ingeschat. Bedoeling van de maatregel was te voorkomen dat de situatie zou verergeren en een potentieel nefaste impact zou hebben op de betrokken ondernemingen en op het marktvertrouwen in het algemeen. Deze ingreep heeft het gewenste effect gehad: de netto-shortposities werden bevroren of afgebouwd. Op 19 mei 2020 werd de maatregel opgeheven.

De crisis zet ook de genoteerde vennootschappen zelf voor grote uitdagingen, onder meer inzake de naleving van hun informatieverplichtingen. De FSMA heeft deze vennootschappen de nodige guidance gegeven over onder meer de publicatie van voorwetenschap in verband met de impact van de coronacrisis op de vennootschap, de timing van publicatie van het jaarlijks financieel verslag en de organisatie van algemene aandeelhoudersvergaderingen in de periode van lockdown. De publicatie van de resultaten over het eerste kwartaal van 2020 heeft de markt een belangrijke indicatie gegeven van de impact van de crisis op de genoteerde vennootschappen.

Guidance voor en strikte opvolging van de spelers in de financiële sector

Periodes van grote volatiliteit en onzekerheid op de financiële markten brengen potentieel ook risico’s met zich mee voor de beleggings- en pensioenfondsen onder toezicht van de FSMA. Daarom heeft de FSMA een verscherpte opvolging van deze fondsen opgezet om in het bijzonder de liquiditeit van de beleggingsfondsen en de dekkingsgraden van de pensioenfondsen van erg nabij op te volgen. Voor deze opvolging heeft de FSMA al sinds geruime tijd de nodige tools ontwikkeld die haar in staat stellen een duidelijk zicht te krijgen op de situatie van de fondsen.

De FSMA heeft over deze opvolging en over de toestand op de financiële markten, op wekelijkse basis rapporten overgemaakt aan de bevoegde ministers. De FSMA werkte ook op technisch niveau mee aan een aantal regelgevende teksten die de regering goedkeurde met maatregelen in het kader van de coronacrisis.

Ook voor de grote groep tussenpersonen onder toezicht van de FSMA bracht de coronacrisis heel wat vraagtekens met zich mee. In overleg met de beroepsorganisaties van deze belangrijke populatie van tussenpersonen, leverde de FSMA de nodige toelichting. Dat gebeurde via een reeks newsflashes die naar alle tussenpersonen verstuurd werden. Deze newsflashes hadden onder meer betrekking op het uitstel van het nieuwe examensysteem en de termijnen voor de bijscholingsverplichtingen.

De lockdown-maatregelen hebben ondernemingen ertoe genoopt om nieuwe methodes in te voeren om werken op afstand op algemene wijze mogelijk te maken. Deze evolutie verhoogt echter de kwetsbaarheid van de financiële sector voor cyberveiligheidsrisico’s. Dit soort risico’s kan grote gevolgen hebben voor de bedrijfscontinuïteit. Daarom heeft de FSMA de beheervennootschappen van (A)ICB’s, de vennootschappen voor vermogensbeheer en beleggingsadvies en de crowdfundingplatformen een checklist inzake cyberveiligheid gestuurd om na te gaan of hier de nodige aandacht aan werd besteed.

Deelname aan internationaal overleg

De FSMA heeft ook actief deelgenomen aan de werkzaamheden op Europees en internationaal niveau die verband houden met de coronacrisis. Dit internationaal overleg laat toe om goede praktijken en informatie uit te wisselen en een gezamenlijke aanpak uit te werken voor gemeenschappelijke uitdagingen.

De FSMA nam in die context deel aan vergaderingen op afstand van de Europese toezichthouders ESMA en EIOPA, van de European Systemic Risk Board en de Financial Stability Board en van de wereldwijde organisatie van beurstoezichthouders IOSCO. IOSCO en haar leden coördineren de mondiale respons van de markttoezichthouders ten aanzien van de impact van de crisis op de kapitaalmarkten. IOSCO werkt in dit kader nauw samen met de Financial Stability Board via de IOSCO Financial Stability Engagement Group, waarvan de FSMA een actief lid is.

Consumenten waarschuwen voor fraude

Als toezichthouder wiens missie het consumentenbelang centraal stelt, heeft de FSMA in deze crisisperiode vanzelfsprekend extra aandacht gehad voor de bescherming van en de informatie voor de consument.

Fraudeurs aarzelen niet om munt te slaan uit de actualiteit rond de Covid-19-pandemie. Het risico om met pogingen tot online-beleggingsfraude geconfronteerd te worden, was tijdens de crisis groter geworden omdat meer mensen online actief waren, ofwel omdat ze vanop afstand werken, ofwel omdat ze via die weg hun sociale contacten onderhouden. Bovendien zou de impact van de crisis op de financiële markten ervoor kunnen zorgen dat consumenten extra aangetrokken worden door de beloftes van ‘mirakelbeleggingen’ die de fraudeurs voorstellen als alternatief voor ‘klassieke’ beleggingen.

De FSMA heeft dan ook meerdere waarschuwingen gepubliceerd voor frauduleuze aanbiedingen die verband houden met de coronacrisis. Deze waarschuwingen worden ook verspreid via de sociale media en de informatie over dergelijke fraude-aanbiedingen wordt telkens overgemaakt aan de gerechtelijke autoriteiten, die de toegang via België tot de frauduleuze sites kunnen blokkeren.

Een nieuw callcenter beantwoordt vragen van consumenten

Om de impact van de coronacrisis op consumenten, zelfstandigen en bedrijven te helpen opvangen, werden verschillende maatregelen genomen door zowel de overheid als de bank- en verzekeringssector. Deze maatregelen zijn bestemd voor wie financieel getroffen wordt door de coronacrisis en hebben bijvoorbeeld betrekking op een uitstel van betaling voor hypotheekleningen, een uitstel van betaling van belastingen en een uitstel van betaling van verzekeringspremies en van bijdragen voor tweedepijlerpensioenen.

In het kader van haar missie inzake consumentenbescherming, heeft de FSMA de nodige informatie over deze maatregelen ter beschikking gesteld op haar website en heeft ze, op eigen initiatief, een callcenter geopend voor wie vragen heeft over deze maatregelen. Het callcenter biedt zelf antwoorden op een aantal vragen en verwijst door naar de instanties die over een bepaald onderwerp meer gedetailleerde informatie ter beschikking stellen. De lancering van het callcenter verliep succesvol, ondanks de verschillende praktische uitdagingen als gevolg van het feit dat alle medewerkers die het callcenter bemannen, permanent van thuis uit werkten.

Onderzoek naar gewijzigde voorwaarden van reisannulatieverzekeringen

De FSMA heeft vastgesteld dat, als gevolg van de coronacrisis, de algemene voorwaarden van bepaalde reisannulatieverzekeringen aangepast werden. Op basis van een eerste screening van de voorwaarden op een aantal websites bleek dat meerdere verzekeraars melding maken van een uitsluiting van de dekking van schadegevallen ten gevolge van een epidemie, een pandemie of quarantaine. Aangezien duidelijk bleek dat deze uitsluitingen zeer recent werden toegevoegd, gaat de FSMA dit nader onderzoeken. Dat zal gebeuren door de betrokken verzekeringsondernemingen te contacteren en ook een ruimer sectoronderzoek te lanceren.

Studie naar de impact van de crisis op particuliere beleggingen

De coronacrisis zorgde voor grote koersschommelingen op de beurs. Naar aanleiding van die schommelingen, voerde de FSMA een kwantitatieve studie uit over het gedrag van de Belgische particuliere beleggers. Ze onderzocht of particuliere beleggers meer of minder Bel20-aandelen aan-en verkochten tijdens de crisis. Ze analyseerde of het gedrag van de beleggers verschilde in functie van hun leeftijd en beleggingsfrequentie. Om deze studie uit te voeren, gebruikte de FSMA de transactierapportering die zij ontvangt op basis van de Europese verordening inzake markttransacties.

Uit deze studie bleek dat de Belgen tijdens de coronacrisis tot vijfmaal meer Bel20-aandelen verhandelden dan in de periode voor de crisis. Er werden ook veel meer aandelen gekocht dan verkocht. Bovendien bleek dat jonge en niet-frequente beleggers tijdens de crisisperiode veel actiever waren op de beurs.

Continuïteit van de werking in een veilige omgeving

De derde pijler van de actie van de FSMA heeft betrekking op haar eigen werking. De FSMA is al vroeg preventieve maatregelen beginnen nemen in het kader van de coronacrisis. Eind februari was ikzelf als ondervoorzitter van IOSCO, de wereldwijde organisatie van beurstoezichthouders, in Madrid voor een vergadering van de Board. Aangezien die vergadering werd bijgewoond door toezichthouders uit alle continenten, waren er daar toen al zeer strenge maatregelen van kracht om een eventuele besmetting met het coronavirus te voorkomen.

Toen heeft ook de FSMA pro-actief alle maatregelen genomen die nuttig werden geacht, zoals het stopzetten van verplaatsingen naar het buitenland, het organiseren van teleconferenties voor vergaderingen met externen en het opleggen van afstandsregels tussen medewerkers. Voor medewerkers die op reis waren tijdens de krokusvakantie, werd de alarmprocedure gereactiveerd die naar aanleiding van de terroristische aanslagen van 2016 was ingesteld om hen tijdig te kunnen informeren over de geldende veiligheidsmaatregelen.

De FSMA schakelde vóór de aankondiging van de Nationale Veiligheidsraad op 12 maart 2020 over op een veralgemeend thuiswerk. Dankzij de investeringen in de IT-omgeving van de voorbije jaren, is die overgang van de ene op de andere dag op een heel soepele manier kunnen gebeuren. Onze externe contactpersonen hebben amper gemerkt dat zo goed als alle FSMA-medewerkers van thuis uit opereerden. En dat is belangrijk. Want ook en zeker in crisistijden is een continue en efficiënte werking van de toezichthouder essentieel.

Blijvende veiligheid en gezondheid van de medewerkers staan centraal

Aangezien de experts verwachten dat onze samenleving nog een tijd met het virus zal moeten leven, heeft de FSMA maatregelen genomen om ook na het einde van de lockdown blijvend te waken over de veiligheid en de gezondheid van haar werknemers. Zo blijft telewerk nog een zekere tijd de regel. Voor medewerkers die toch in het gebouw van de FSMA aanwezig moeten zijn, gelden strikte regels om het risico op besmetting te voorkomen.

Deze pro-actieve houding en strikte maatregelen inzake veiligheid en gezondheid van de medewerkers, worden sterk gewaardeerd door de personeelsvertegenwoordigers binnen de ondernemingsraad. Ik zou op mijn beurt en ook in naam van het directiecomité alle medewerkers van de FSMA willen bedanken voor hun blijvende grote inzet en flexibiliteit in omstandigheden die niet steeds optimaal zijn om in te werken.

Het Wikifin Lab, een nieuw financieel educatief centrum

De coronacrisis heeft jammer genoeg geleid tot het uitstel van de lancering van het Wikifin Lab, het nieuwe financieel educatief centrum. Het Wikifin Lab is nochtans volledig klaar om de eerste leerlingen van het middelbaar onderwijs te ontvangen. Om u toch al een voorproefje te geven van het Lab, is dit verslag geïllustreerd met foto’s die daar genomen zijn.

De creatie van een financieel educatief centrum past in het kader van de opdracht die de wetgever aan de FSMA gaf om een bijdrage te leveren tot financiële vorming. Daarvoor startte de FSMA begin 2013 een specifiek programma inzake financiële educatie op, dat Wikifin gedoopt werd. Het programma omvat drie grote pijlers: algemene informatievoorziening via de portaalsite Wikifin.be, samenwerking met het onderwijs en het Wikifin Lab.

De eerste pijler van het Wikifin-programma is de portaalsite Wikifin.be. Deze stelt neutrale, betrouwbare en praktische informatie over geldzaken ter beschikking en omvat een aantal praktische tools, zoals de in 2019 toegevoegde vergelijkingstool voor zichtrekeningen. Sinds zijn lancering is de website al meer dan 11 miljoen keer bezocht. De tweede pijler is de samenwerking met het onderwijs, waarvoor een schat aan pedagogisch materiaal ontwikkeld werd.

Het idee om een Wikifin Lab te creëren vloeit voort uit de overtuiging van de FSMA dat een kwalitatief programma rond financiële educatie pas compleet is als het een fysieke verankering heeft. Het onderzoek van de haalbaarheid en de aanpak van een Belgisch financieel educatief centrum werd onder meer gevoed door talrijke internationale ontmoetingen en bezoeken aan buitenlandse centra. Zo was het digitaal centrum Financial Life Park (FLIP) in Wenen bijvoorbeeld een belangrijke inspiratiebron.

Een volledig digitaal parcours, individueel en in groep

Het Wikifin Lab is volledig digitaal en interactief opgezet. De keuze voor een volledig digitaal parcours is ingegeven door de wens om de leerlingen te boeien via een medium dat zij erg waarderen. Bovendien heeft onderzoek aangetoond dat digitale tools een positieve impact hebben op het leerproces van leerlingen.

In het Wikifin Lab leggen bezoekers een parcours af waarbij ze experimenteren met verschillende situaties uit het dagelijks leven. Dat gebeurt zowel in beperkte groep als individueel. De bezoekers kunnen het parcours afleggen met inachtneming van de gezondheidsmaatregelen die zijn afgekondigd ter bestrijding van het coronavirus. Animatoren begeleiden de groepen en staan in voor een aantal pedagogische momenten tijdens het parcours.

Het Wikifin Lab zet de bezoekers ertoe aan hun kritische geest aan te scherpen en confronteert hen met hun persoonlijke keuzes en hun keuzes als burger. Verder helpt het de bezoekers om hun kennis te verbeteren en inzicht te verwerven in de financiële basismechanismes. De uiteindelijke bedoeling is hen te helpen om met kennis van zaken keuzes te maken in hun dagelijks leven.

Vier centrale maatschappelijke thema’s

De thema’s die aan bod komen in het Wikifin Lab staan centraal in financiële educatie en weerspiegelen ook de huidige maatschappelijke uitdagingen. Zij spelen ook in op de punten die aan beide kanten van de taalgrens in het curriculum van het secundair onderwijs zijn ingeschreven. Deze vier thema’s zijn de invloeden bij consumptie; de keuzemogelijkheden met spaargeld; de impact van keuzes op de maatschappij en de omgeving; en een evenwichtig budgetbeheer.

Voor de invulling van die thema’s deed de FSMA een beroep op externe specialisten, zoals wetenschappers gespecialiseerd in gedragseconomie en gaming. Ook economisten en deskundigen op het vlak van financiële educatie hebben de FSMA bijgestaan, net zoals pedagogen die hielpen bij de invulling van de pedagogische momenten en de uitbouw van de animaties.

Het lijkt me niet overdreven te stellen dat, met de lancering van het Wikifin Lab, het aanbod van de FSMA inzake financiële educatie voortaan als volledig beschouwd kan worden. Het is een programma met heel veel facetten en mogelijkheden dat voor een toezichthouder als de FSMA uniek is in de wereld.

Verder in dit verslag vindt u een hoofdstuk dat gewijd is aan alle acties van de FSMA inzake financiële educatie. Ik wens u een interessante lectuur van dit verslag en nodig u ook uit te foto’s van het Wikifin Lab te bewonderen, in afwachting van er in de loop van het tweede halfjaar van 2020 de eerste klassen te mogen ontvangen.

Jean-Paul SERVAIS
Voorzitter